Okinawa

Okinawa jest największą wyspą Archipelagu Ryu Kyu, leżącego pomiędzy Chinami (Tajwan), a Japonią. Stąd kontakty mieszkańców Okinawy z obydwoma krajami, co miało duży wpływ na rozwój miejscowych form walki.

W historii Archipelagu Ryu Kyu istotne są wydarzenia, które miały miejsce w XV w. Wtedy to król Okinawy, Sho Hashi, zjednoczył wszystkie wyspy pod swoją władzą. Jego następca, Sho Shin, w 1477 r., ogłosił zakaz uprawiania sztuk walki i posiadania broni. Mieszkańcy wysp nie podporządkowali się temu, w tajemnicy ćwicząc sztukę walki zwaną „te” (ręce). Z jednej strony, utrzymywano kontakty handlowe i polityczne z Chinami i Japonią, z drugiej, szkolono się do walki przeciwko grasującym piratom. W ten sposób chińskie Chuan Fa (kung fu) trafiło na Okinawę.

Na Okinawie do dziś wspomina się takich ludzi, jak Li Neng-Jang, Gong Xiangjun (jap. Kushanku), Kitaya Yara, Li Shi-xian, Xi Zhong-xiang (jap. Ryu Ryuko), czy Wau Xin-Xan, którzy przekazali mieszkańcom Okinawy swoją wiedzę o walce. Większość z nich uczyła stylu walki Białego Żurawia, dominującego w prowincji Fukien. Ich nauki określano mianem „tode” (obce ręce).

W 1609 r. Okinawę podbili Japończycy, klan Shimazu z prowincji Satsuma. Utrzymali oni w mocy zakaz noszenia broni. Nie przeszkodziło to w dalszym rozwoju sztuk walki bez broni (tode i tegumi), oraz z bronią imitującą narzędzia codziennego użytku (kobujutsu). Konieczność utrzymania tajemnicy spowodowała jednak, że uczono tylko nielicznych. Unikano praktyki powszechnej w Japonii, gdzie spadkobierca stylu otrzymywał makimono, rodzaj certyfikatu połączonego z wykładem o historii i metodzie danej szkoły.

W XIX w., po przewrocie Meiji, popularność tode/tote/karate rosła. Nie trzeba już było się z nim ukrywać. Wykształciły się trzy główne ośrodki, gdzie ćwiczono karate: w Shuri, Naha i Tomari. Istniało poza tym wiele pomniejszych odmian, przekazywanych najczęściej w obrębie jednej rodziny.

Wielkie zasługi dla tej sztuki miał mistrz Satsunuku Sakugawa (1733-1815). Był on bezpośrednim mistrzem Gonga Xiangjuna, który przebywał na Okinawie jako poseł cesarza Chin. Sakugawa jest uważany za twórcę kata Patsai (późniejsze Bassai). Najwybitniejszym uczniem mistrza Sakugawy był z kolei Sokon Matsumura, zwany „bushi” (jap. wojownik). Pełnił on funkcję ministra na dworze królewskim, jednocześnie będąc odpowiedzialnym za ochronę osoby królewskiej.

Z dworskiego środowiska wywodzi się również dwóch innych, uznanych mistrzów karate: Anko Azato oraz Anko Itosu. Ten drugi doprowadził do jednego z największych przełomów w historii karate: opracował pięć kata Pinan, które stanowiły podstawę programu wychowania fizycznego w reformowanych, okinawskich szkołach (po jednym kata do jednej klasy). Doszło do tego w 1905 r.

Wcześniej, w 1901 r., na Okinawę przybył Shintaro Ogawa, japoński kurator oświaty. Przed szacownym gościem urządzono pokaz karate. Na Ogawie zrobiło to takie wrażenie, że polecił przysposobić karate do szkół. Itosu podjął się tego zadania, w czym pomagał mu młody Gichin Funakoshi (wł. Tominakoshi), jeden z uczniów Azato i Itosu oraz uczestnik pokazu.